Evde Vermikompost Sistemi Kurma

Mutfaktan çıkan çay posası, sebze kabukları ve kahve telvesi bir kovaya girdiğinde ya kötü kokar ya da haftalarca hiçbir şey olmaz. Solucanlar devreye girdiğinde ise aynı atık, birkaç ay içinde koyu renkli, toprak kokan bir gübreye dönüşür. Vermikompost ev bahçe koşullarında en az yer kaplayan, en az kokan ve en hızlı sonuç veren kompostlama yöntemidir. Balkonda, kilerde, hatta mutfak dolabının altında çalışır.

Aşağıda sistemin nasıl kurulacağını ve ilk aylarda karşınıza çıkacak sorunları soru-cevap düzeninde ele alıyorum. Klasik yığın kompostuyla arasındaki farkları merak ediyorsanız, toprak hazırlığı ve kompost yapımını anlatan sayfa iyi bir tamamlayıcı okuma olur.

Sistemi Kurmak: Kutu, Solucan ve Yatak

Kurulum aslında yarım günlük bir iş. Zor olan, ilk altı haftada müdahale etme dürtüsüne direnmek.

Hangi kutuyu kullanmalıyım?

İki katmanlı ya da üç katmanlı, delikli plastik kasalar en pratik çözüm. Ölçü olarak yaklaşık 40x60 cm taban, dört kişilik bir ailenin mutfak atığını rahatça karşılar. Derinlik 25-30 cm'i geçmesin; solucanlar yüzeyde beslenir, derin kutunun altı sıkışır ve havasız kalır.

Kutuda üç şey olmalı: tabanda 3-5 mm'lik drenaj delikleri, yanlarda ve kapakta havalandırma delikleri, en altta sızıntı suyunu toplayacak bir tepsi. Ahşap kutu da olur ama zamanla çürür; plastik daha uzun ömürlü. Şeffaf kutu kullanmayın, solucanlar ışıktan kaçar.

Hangi solucan türü, ne kadar?

Bahçeden topladığınız solucanlar iş görmez. Onlar toprak içinde tünel açan türlerdir ve kutuda yaşayamaz. İhtiyacınız olan, organik madde yığınlarında yaşayan kırmızı kaliforniya solucanı (Eisenia fetida) ya da yakın akrabaları. Balıkçı dükkânlarında, tarım fuarlarında ve solucan gübresi üreticilerinde bulunur.

Başlangıç için 500 gram yeterli. Kabaca şu hesabı yapın: bir kilo solucan, günde yarım kilo civarında atığı işler. Popülasyon uygun koşulda kendini artırır, o yüzden az miktarla başlayıp sabretmek daha ekonomik.

Yatak malzemesi ne olmalı?

Solucanlar çıplak atığın içine konmaz; önce bir "yatak" hazırlanır. Kutunun üçte ikisini şu karışımla doldurun:

• Şeritler halinde yırtılmış karton ve gazete kâğıdı (parlak baskılı olmayan)
• Bir avuç bahçe toprağı ya da eski kompost (sindirim için gerekli kum taneciklerini sağlar)
• Kuru yaprak veya hindistan cevizi torfu

Bu karışımı ıslatıp sıkın: parmaklarınızın arasından bir iki damla su gelmeli, akmamalı. Sıkılmış sünger nemi doğru referanstır. Solucanları üstüne bırakın, kapağı açık tutun; ışıktan kaçıp yatağa gömülürler. İlk beslemeyi 3-4 gün sonra yapın.

İşletmek: Besleme, Sorunlar ve Hasat

Neyi verebilirim, neyi veremem?

Atıkları küçük doğrayın; parça ne kadar küçükse ayrışma o kadar hızlı. Her beslemede atığı kutunun farklı bir köşesine gömün ve üstünü bir avuç nemli kartonla örtün. Bu tek alışkanlık, sinek sorununun büyük kısmını çözer.

Kötü kokuyor / sinek var / solucanlar kaçıyor, ne yapmalıyım?

Sağlıklı bir kutu orman toprağı gibi kokar. Başka bir koku varsa sebep neredeyse her zaman aynıdır: fazla besleme veya fazla nem.

• Ekşi, çürük koku: Beslemeyi bir hafta durdurun, bol kuru karton ekleyip karışımı hafifçe havalandırın.
• Sirke sinekleri: Atık yüzeyde kalmış demektir. Gömün ve üstünü örtün. Karton tabakası kalınlaştırılabilir.
• Solucanlar duvarlara tırmanıyor: Ortam ya çok asidik ya çok ıslak. Bir tutam ezilmiş yumurta kabuğu asiditeyi dengeler.
• Hareketsiz, halka halka toplanmışlar: Sıcaklık sorunu. İdeal aralık 15-25 °C. Yazın gölge, kışın iç mekân şart.

Gübreyi ne zaman ve nasıl alırım?

İlk hasat genellikle 3-5 ay sonra gelir. İçerik koyu kahverengi, ufalanabilir ve orijinal atık tanınmaz hâldeyse hazırdır. Ayırmanın en kolay yolu, katmanlı kutuda yeni katı besinle doldurup solucanların yukarı göç etmesini beklemektir. Tek kutu kullanıyorsanız içeriği bir naylonun üzerine güneşte konik yığınlar hâlinde dökün; solucanlar ışıktan kaçıp aşağı iner, üstteki gübreyi kürekle sıyırırsınız.

Tepside biriken koyu sıvı çay değil, sızıntı suyudur. Doğrudan kullanmayın; 1'e 10 oranında seyreltip toprağa verin. Asıl değerli ürün katı gübredir: fide harcına hacimce yüzde 10-20 oranında karıştırmak, saksı bitkilerinin üstüne ince tabaka hâlinde serpmek ya da dikim çukuruna bir avuç atmak yeterli. Aşırıya kaçmaya gerek yok, azı çoğundan iyidir. Doğal gübreler ve bitki beslenmesi konusundaki sayfada bu oranların diğer gübrelerle nasıl birleştirileceğini bulabilirsiniz.

Kapanış

Vermikompost, bakım gerektiren bir hayvan sürüsünden çok, ritmi olan bir mutfak