Toprak Hazırlığı ve Kompost Yapımı

Bahçede işler beklendiği gibi gitmiyorsa suçlu genelde tohum ya da fide değildir; ayağınızın altındaki 20-30 santimlik katmandır. Toprak hazırlama bahçe işlerinin en az yarısını oluşturur ve bir kez doğru kurulduğunda yıllarca geri döner. Aşağıda, orta seviyede deneyimi olan birinin sık sık takıldığı soruları tek tek ele alıyoruz: toprağımı nasıl okuyacağım, neyi ne kadar ekleyeceğim, kompost yığınını nasıl çalışır hâle getireceğim.

Toprağı Anlamak ve İyileştirmek

İlk soru neredeyse her zaman aynı: "Toprağıma gübre mi atsam, kum mu karıştırsam?" Cevap, önce toprağın ne olduğunu bilmeden verilemez. Yanlış katkı, sorunu düzeltmek yerine kalıcı hâle getirir.

Toprağımın tipini evde nasıl anlarım?

İki basit test yeter. Birincisi elde yuvarlama: hafif nemli topraktan bir tutam alın, avucunuzda sıkın.

• Dağılıyor, taneli hissediliyorsa: kumlu toprak. Su ve besin hızla akıp gider.
• Sıkıca top oluyor, parmak arasında yağlı bir iz bırakıyorsa: killi toprak. Su tutar ama sıkışır, kök havasız kalır.
• Top oluyor ama hafif dokununca çatlıyorsa: tınlı, yani hedeflediğiniz yapı.

İkincisi kavanoz testi: şeffaf bir kavanoza üçte bir toprak, üstüne su koyup çalkalayın, bir gün bekletin. Alta kum, ortaya silt, üste kil çöker; katman kalınlıkları oranı verir. Yüzeyde yüzen organik parçalar da elinizdeki humus miktarı hakkında fikir verir.

Kumlu ve killi toprakta ne yapmalı? İkisine aynı şey mi eklenir?

Şaşırtıcı ama evet, temel çözüm ikisinde de organik madde. Kompost, kumlu toprakta süngerimsi bir yapı kurup suyu tutar; killi toprakta ise tanecikleri kümeleyip aralarında hava boşluğu açar. Killi toprağa kum eklemek çoğu zaman iyi fikir değildir; yanlış oranda karıştırıldığında beton benzeri bir sertlik yaratır.

Pratik ölçü: yeni bir yatak açarken 1 metrekareye 2-3 kova (yaklaşık 20-30 litre) olgun kompost veya iyi yanmış hayvan gübresi. Mevcut yataklarda ise her sezon başı 3-5 santim kalınlığında bir katman yeter. Bunu üstte bırakıp mulç gibi kullanmak, karıştırmaktan daha az emek ister ve solucanlar işi sizin yerinize yapar. Mulçun yabancı ot ve nem üzerindeki etkisi de ayrı bir konu, ona ayrı bir başlık altında girmek gerekir.

pH'ı ne zaman dert etmeliyim?

Bitkiler sürekli sarıyor, yaprak damarları arası soluklaşıyor, gübre verdiğinizde tepki alamıyorsanız pH'a bakma vakti gelmiştir. Sebzelerin çoğu 6,0-7,0 aralığında rahattır. Basit test kitleri işi görür.

Bir uyarı: pH düzeltmesi yavaş bir iştir, bir sezonda tamamlanmaz ve fazla kireç geri alınması güç bir hata olur. Küçük dozla başlayıp izlemek en güvenlisi.

Kompost: Atığı Toprağa Çevirmek

Kompost, bahçenin en ucuz girdisidir. Yine de çoğu yığın ya çürüyüp kokar ya da aylarca hiçbir şey olmadan öylece bekler. Sebep genelde tek bir dengede saklıdır.

Karışım oranını nasıl tutturacağım?

Kafada tutulacak iki grup var:

• Kahverengiler (karbon): kuru yaprak, saman, karton, ince budama artığı, talaş.
• Yeşiller (azot): mutfak sebze artığı, çim biçimi, kahve telvesi, taze yeşil aksam.

Hacim olarak kabaca 2-3 ölçü kahverengiye 1 ölçü yeşil iyi bir başlangıç. Katmanları sandviç gibi dizin, her yeşil katmanın üstünü kahverengiyle kapatın; bu hem koku hem sinek sorununu baştan keser. Nem, sıkıldığında bir iki damla su bırakan sünger kıvamında olmalı.

Yığına girmemesi gerekenler: et, süt ürünü, yağlı yemek artığı, hastalıklı bitki dokusu, tohuma kaçmış yabancı otlar ve evcil hayvan dışkısı.

Yığınım ısınmıyor ya da kokuyor, sorun ne?

Bu iki şikâyet aynı madalyonun iki yüzü:

1. Isınmıyor: Yığın küçük (en az 1 metreküpe yakın olmalı), fazla kuru ya da yeşil malzeme az. Su verin, bir kova taze çim biçimi veya telve ekleyip karıştırın.
2. Ekşi/lağım kokusu: Fazla ıslak ve havasız, yeşil oranı yüksek. Kuru yaprak, karton parçaları ekleyip yığını altüst edin.
3. Amonyak kokusu: Azot fazlası. Karbon ekleyin.

Karıştırma sıklığı hızı belirler: haftada bir çevirilen sıcak bir yığın 2-3 ayda sonuç verirken, hiç dokunulmayan soğuk yığın bir yıla yakın sürer. Balkonu veya küçük bir avlusu olanlar için solucanl